O tym, czy dostaniesz cokolwiek za czas choroby, nie decyduje obywatelstwo ani staż w firmie - decyduje rodzaj Twojej umowy i to, czy podlegałeś ubezpieczeniu chorobowemu. Na umowie o pracę jest ono obowiązkowe. Na zleceniu jest dobrowolne - czyli trzeba było o nie wystąpić, a jeśli tego nie zrobiłeś, za chorobę nie dostaniesz nic. Na umowie o dzieło nie ma go w ogóle. Do tego dochodzi okres wyczekiwania, o którym prawie nikt nie mówi zawczasu: nawet po przystąpieniu do ubezpieczenia trzeba trochę odczekać, zanim prawo do świadczenia w ogóle powstanie.
Najpierw sprawdź, czy w ogóle jesteś ubezpieczony chorobowo
To jest pytanie rozstrzygające i warto na nie odpowiedzieć zanim zachorujesz.
- Umowa o pracę - ubezpieczenie chorobowe jest obowiązkowe. Nie musisz nic robić.
- Umowa zlecenie - składka chorobowa jest dobrowolna. Zleceniobiorca sam decyduje, czy chce nią zostać objęty, i musi to zgłosić. Brak zgłoszenia = brak prawa do zasiłku.
- Umowa o dzieło - co do zasady nie rodzi obowiązku składek na ubezpieczenia społeczne, więc nie daje ubezpieczenia chorobowego.
Porównanie wszystkich trzech form wraz z konsekwencjami składkowymi zebraliśmy w tekście umowa o pracę, zlecenie czy B2B. Sprawdź też na koncie PUE/eZUS, czy pracodawca faktycznie Cię zgłosił - brak zgłoszenia oznacza brak ubezpieczenia, choćby praca była wykonywana.
Okres wyczekiwania - 30 dni albo 90 dni
Samo przystąpienie do ubezpieczenia to jeszcze nie prawo do zasiłku. Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa przewiduje okres wyczekiwania:
- 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego - przy ubezpieczeniu obowiązkowym (umowa o pracę),
- 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego - przy ubezpieczeniu dobrowolnym (zlecenie).
🔴 To najważniejszy praktyczny wniosek tego tekstu. Jeżeli pracujesz na zleceniu i dopiero teraz zgłosiłeś się do ubezpieczenia chorobowego, na prawo do zasiłku czekasz trzy miesiące, a nie miesiąc. Zasady i wyjątki opisuje rządowa Zielona Linia - zasiłek chorobowy a okres wyczekiwania.
Wyjątki, o które warto zapytać: okresu wyczekiwania nie stosuje się m.in. do osób z co najmniej 10-letnim okresem obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego oraz do absolwentów szkoły lub uczelni, którzy przystąpili do ubezpieczenia w ciągu 90 dni od ukończenia nauki.
Poprzednie okresy się zliczają, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni (albo wynikała m.in. z urlopu wychowawczego lub bezpłatnego). Jeśli więc zmieniałeś pracodawców bez długich przerw, prawdopodobnie masz wyczekiwanie już za sobą - warto to sprawdzić, zamiast zakładać najgorsze.
Kto płaci: najpierw pracodawca, potem ZUS
Pierwsze dni choroby finansuje pracodawca, dopiero potem wchodzi ZUS.
Zgodnie z art. 92 Kodeksu pracy za czas niezdolności do pracy wskutek choroby pracownik zachowuje prawo do 80% wynagrodzenia - przez łącznie 33 dni w roku kalendarzowym, a w przypadku pracownika, który ukończył 50 lat - przez 14 dni w roku. Brzmienie: art. 92 KP.
100% wynagrodzenia przysługuje natomiast, gdy niezdolność wynika z wypadku w drodze do pracy lub z pracy, przypada w okresie ciąży, albo powstała wskutek badań dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów lub zabiegu ich pobrania.
Po wyczerpaniu limitu 33 (lub 14) dni świadczenie wypłaca ZUS jako zasiłek chorobowy - wysokość i zasady sprawdź bezpośrednio na zus.pl, bo zależą od okoliczności niezdolności i podstawy wymiaru.
Osobny reżim: wypadek przy pracy. Tam zasiłek wynosi 100% podstawy wymiaru z ubezpieczenia wypadkowego, niezależnie od powyższych zasad - opisaliśmy to w tekście o wypadku przy pracy cudzoziemca.
Jak zgłosić chorobę - praktyka
- Idź do lekarza i uzyskaj e-ZLA. Zwolnienie jest elektroniczne - trafia do ZUS i do pracodawcy automatycznie, ale upewnij się, że lekarz ma poprawne dane Twojego płatnika składek. To najczęstsze źródło problemów przy pierwszym zwolnieniu.
- Poinformuj pracodawcę o nieobecności zgodnie z zasadami obowiązującymi w firmie - mimo elektronicznego obiegu.
- Sprawdź swoje dane w PUE/eZUS, w tym adres i numer rachunku, na który ma trafić świadczenie.
- Przestrzegaj zaleceń zwolnienia. Wykonywanie pracy zarobkowej albo wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z celem może oznaczać utratę prawa do świadczenia - kontrole są realne.
Co dotyczy cudzoziemca inaczej
Przepisy zasiłkowe nie różnicują ze względu na obywatelstwo - liczy się podleganie ubezpieczeniu. Trzy rzeczy warto jednak mieć na uwadze:
- Choroba nie unieważnia obowiązków pobytowych. Jeśli w tym samym czasie zmienia się Twoja sytuacja zawodowa, terminy wobec wojewody biegną niezależnie od zwolnienia - patrz utrata pracy a zezwolenie na pobyt.
- Zaniżona podstawa składek to zaniżone świadczenie. Wynagrodzenie „częściowo pod stołem” obniża zarówno chorobowe, jak i przyszłą emeryturę - kontekst w tekście o składkach i emeryturze.
- Jeśli pracodawca nie zgłosił Cię do ZUS, nie ma ubezpieczenia, a więc nie ma świadczenia - i to jest osobny problem do rozwiązania, opisany w tekście o niewypłaconym wynagrodzeniu.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy cudzoziemiec ma prawo do chorobowego tak samo jak Polak?
Tak. Przepisy nie zależą od obywatelstwa - decyduje podleganie ubezpieczeniu chorobowemu i spełnienie okresu wyczekiwania.
Pracuję na zleceniu - czy dostanę zasiłek chorobowy?
Tylko jeśli przystąpiłeś do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i minął okres wyczekiwania wynoszący przy nim 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia. Bez zgłoszenia do tego ubezpieczenia świadczenie nie przysługuje.
Ile trzeba być ubezpieczonym, żeby dostać zasiłek?
30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia przy ubezpieczeniu obowiązkowym, 90 dni przy dobrowolnym. Poprzednie okresy zlicza się, jeśli przerwa nie przekroczyła 30 dni.
Ile wynosi wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy?
80% wynagrodzenia przez łącznie 33 dni w roku kalendarzowym, a dla pracownika po 50. roku życia - przez 14 dni (art. 92 Kodeksu pracy). 100% przysługuje m.in. przy wypadku w drodze do pracy, w okresie ciąży oraz przy badaniach i zabiegach dawców.
Kto płaci po 33 dniach?
ZUS, jako zasiłek chorobowy. Wysokość i szczegółowe zasady sprawdź na zus.pl - zależą od okoliczności niezdolności i podstawy wymiaru.
Pracuję na umowie o dzieło - co z chorobowym?
Zwykle nic. Umowa o dzieło co do zasady nie rodzi obowiązku składek na ubezpieczenia społeczne, więc nie daje ubezpieczenia chorobowego.
Czy podczas zwolnienia mogę dorobić?
Nie. Wykonywanie pracy zarobkowej w okresie zwolnienia albo wykorzystywanie go niezgodnie z celem może skutkować utratą prawa do świadczenia za cały okres zwolnienia.